Şehr-i El-Aziz seherinde kıyama duranlar...

Kadim Mezopotamya’nın kuzeye, Anadolu’ya açılan o dik ve vakur kapısında saatler gecenin en karanlık anını gösterirken, Dicle’nin kayalıklarında beklenmedik bir kıpırdanma başladı.  Yüzyıllardır tarihinde, Babil sürgünlerinden Roma garnizonlarına, Bizans hatlarından Osmanlı salnamelerine değin uzanan hikayeler barındıran bu kadim topraklar, 27 Temmuz 2026 sabahında, Cumhuriyet Meydanı'nı dolduran yirmi bini aşkın ruhun, rabbin rızasını kazanmak için  omuz omuza durduğu alanda,  zikr sesleri ile canlandı,dirildi . Mahmud Es’ad Coşan Vakfı tarafından "Doğuş Elazığ" temasıyla düzenlenen İşrak Buluşması, ilk bakışta muhafazakâr bir şehirde. kitlesel ibadet organizasyonu gibi görünse de, coğrafyanın derin hafızasına neşter vurulduğunda karşımıza çıkan tablo, insanlık tarihinin en büyüleyici inanç dönüşümlerinden birinin günümüzdeki yankısıdır.

Diyarbakır-Eğil-Harput hattı, aleladelikten uzak bir topografya. Hemen yanı başındaki Çınar ilçesinde yükselen Zerzevan Kalesi, M.S. 3. yüzyılda Roma İmparatorluğu’nun en doğudaki askeri garnizonuydu. Bu garnizonun yer altındaki karanlık odalarında, gizemli bir pagan inancının—Mitras dininin—müritleri toplanıdı.Mitrasçılar için tanrı,Güneş’ti, ışığın ve karanlığın amansız savaşında evreni sevk eden yıldızlardı. Onlar güneşi bir mabut sanarak karanlık dehlizlerde kanlı boğa kurban etme ritüelleri (Tauroctony) gerçekleştirir, gökyüzünün frekansından iktidar devşirmeye çalışırlardı.

Oysa zamanın ruhu, ne o granit garnizonları ne de taşlara kazınan boğa tasvirlerini baki kıldı. Güneş’e ve onun fiziki ışığına tapan pagan Roma aklı, M.S. 4. yüzyılda yerini, semavi dinlerin tevhid yürüyüşüne bıraktı; Mitras’ın yer altı tapınakları mühürlendi.

İşte tam bu coğrafi havzada, yüzyıllar sonra aynı seher vaktinde gerçekleşen sahne, tarihin estetik bir cevabıdır. İşrak, kelime anlamıyla “güneşin doğması, nurun tecelli etmesi” demek. Ancak İslam irfanında İşrak; Güneş’e tapmak değil, güneşi ve ısigini yaratan Yaratıcı’ya, o ışığın yeryüzüne süzüldüğü ilk dakikalarda secde etmektir. 

   Bir yanda Zerzevan’da Güneş’in kendisine tanrılık atfeden antik pagan zihniyeti, diğer yanda Elazığ meydanında Güneş’i mahluk bilip onun doğuşuyla Yaratıcı’sına yönelen yirmi bin fani... Bu, Doğu Anadolu’nun bağrında gerçekleşmiş en radikal zihniyet devriminin resmi.

Bu manevi sürekliliğin arkasındaki tarihsel mimarlar ise hiç şüphesiz Eğil kayalıklarında metfun bulunan Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl peygamberler.  İsrailoğullarının Babil sürgünü sonrası kuzeye sürüklenen adımları, Dicle’nin kanyonlarında bu iki peygamberin şahsında tecessüm etmiş. Hz. Elyesa, isyan ve dağınıklıkla çalkalanan bir topluma düzeni, eğitimi ve hukuku getiren "Sistem Kurucu Akıl" oldu. Ondan görevi devralan Hz. Zülkifl ise—adı üstünde "Kefalet Sahibi"—elinde iktidar ve yetki varken asla öfkeye yenik düşmeyen, nefsini mutlak adaletin emrine veren "Öfkesiz İrade" idi.

Harput’un zirvesinde şekillenen tasavvufi ilim ve irfan geleneği, Hz. Elyesa’nın kurduğu o sistem aklı ile Hz. Zülkifl’in adalet ve nefis terbiyesini bir araya getirdi.

    Elazığ’da seher vakti aynı safta buluşan on binler, aslında sadece bir nafile namaz kılmamış; Asur’dan Babil’e, Roma’dan Selçuklu’ya değin bu topraklara sirayet etmiş ezoterik, pagan ve güç odaklı inanç biçimlerine karşı Tevhid’in ve adaletin bayrağını yeniden dikmiş oldu.

   Nihayetinde, Elazığ Cumhuriyet meydanında yükselen aminler,  bir  sosyal faaliyetin  çok ötesinde.

   O ses, Zerzevan’ın mühürlü tapınaklarına, "Sizin tanrı sandığınız Güneş, bizim Rabbimizin emrinde bir kuldur" diyen bir hakikat ilanından ibaret. Ve Mezopotamya, bir kez daha görmüş oldu  ki, ışığa tapanlar silinip giderken, ışığın Sahibine secde edenler tarihin kırılma noktalarında aynı safta durmaya devam etmekte.

Emeği geçenlerden Allah razı olsun.

Notlar.

1. Kur'an-ı Kerim:Sâd Suresi (48. Ayet) ve Enbiyâ Suresi (85-86. Ayetler) (Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl'in sabır, adalet ve hayır sahipliği üzerindeki vurguları).

2. İbn Kesîr:El-Bidâye ve'n-Nihâye (Peygamberler Tarihi) – Babil Sürgünü sonrası İsrailoğullarının Kuzey Mezopotamya hattındaki peygamberlik silsilesi ve Hz. Elyesa-Zülkifl halef-selef münasebeti.

3. Coşan, M. Es'ad:İslam, Tasavvuf ve Hayat – İşrak kavramının tasavvufi boyutu, seher vaktinin psikolojik ve manevi ihyası üzerine akademik ve irfani değerlendirmeler.

4. Coşkun, Aytaç (Arkeolojik Kazı Raporları):Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı Araştırmaları – Roma İmparatorluğu’nun Doğu sınırındaki askeri garnizon yapısı, Mithras inancının astorolojik niteliği ve M.S. 4. yüzyılda tapınağın mühürleniş tarihçesi.

5. Diyarbakır ve Elazığ Vilayet Salnameleri (Osmanlı Arşiv Belgeleri): Eğil’deki Nebi Harun Tepesi ve Harput’taki tekke/zaviye kültürünün bölgesel topoğrafyası.

6. Basın ve Etkinlik Kaynakları (27 Temmuz 2026): Mahmud Es’ad Coşan Vakfı (MEC) "Doğuş Elazığ İşrak İbadeti Buluşması" haber ve raporları.